Boże Narodzenie - Szopka

Szopka

Żłóbek to nieodłączny element świąt Bożego Narodzenia. Jaka jest jego wymowa? Skąd wziął się ten zwyczaj?
Chrześcijanie od początku otaczali czcią miejsce narodzin Jezusa Chrystusa. Nie dziwi więc fakt, że w IV wieku zbudowano nad tym miejscem bazylikę. Stało się to na polecenie Heleny, matki cesarza Konstantyna – tej samej, której tradycja przypisuje odnalezienie relikwii krzyża, na którym umarł Chrystus.
Bazylika Narodzin Chrystusa po znacznych uszkodzeniach została odnowiona ok. 540 r. na polecenie cesarza Justyniana i w tej postaci przetrwała do dziś. Nie zniszczyła jej nawet inwazja perska z 614 roku – bazylikę ocaliły wymalowane na frontonie postacie 3 mędrców ze Wschodu ubranych w perskie szaty. Do Ziemi Świętej jednak nie każdy mógł jechać. W VI w. drewniany żłóbek pojawia się w Bazylice NMP Większej w Rzymie.
Prawdziwy „boom” żłóbkowy rozpoczyna się za sprawą św. Franciszka, który w 1223 r. w Greccio tworzy pierwszą szopkę – ze żłóbkiem i zwierzętami. Celem, jaki przyświecał św. Franciszkowi, było pokazanie uniżenia się Syna Bożego, który z miłości do człowieka sam staje się człowiekiem i przyjmuje na siebie wszystkie trudy życia: „Chcę bowiem dokonać pamiątki Dziecięcia, które narodziło się w Betlejem. Chcę naocznie pokazać jego braki w niemowlęcych potrzebach, jak został położony w żłobie i jak złożony na sianie w towarzystwie wołu i osła".

Zwyczaj stawiania szopek prawdopodobnie już w XIII w. dotarł do Polski za sprawą franciszkanów i bernardynów. Szopki stawiano najpierw w kościołach. W domach prywatnych zaczęły się one pojawiać od XVIII w. pod wpływem zakazu budowania ich w kościołach wydanego przez cesarza Józefa II. O ile pierwsze szopki były skromne, o tyle kolejne zaczęły wypełniać się nie tylko podstawowymi postaciami (Jezus, Maryja, Józef, pasterze, 3 mędrcy, aniołowie, zwierzęta), ale także przedstawicielami danego społeczeństwa, czy poszczególnych cechów rzemieślniczych. Był to sposób na pokazanie, że Jezus rodzi się i żyje tu i teraz, w danej społeczności. W trudnych chwilach szopki stają się symbolami patriotycznymi, wyrażającymi wiarę, że Jezus Chrystus jest solidarny z tymi, którzy cierpią.
Od XIX w. wybijają się w polskiej produkcji szopki krakowskie. Od 1927 r. istnieje konkurs na najpiękniejszą z nich. Często szopki konkursowe są potem eksponowane w muzeach w całym kraju. W wielu miejscach buduje się dziś szopki, w których znajdują się żywe zwierzęta. Ciekawie prezentuje się też rzeźbiona ruchoma szopka Jana Wiewióra, która mieści się w jego domku zwanym Betlejemowem (Olsztyn w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej).